Λαγάνα: Η ιστορία, το έθιμο για την Καθαρά Δευτέρα

Η λαγάνα, το επίπεδο ψωμί με την ελάχιστη ψίχα, την τραγανή κόρα και το χαρακτηριστικό άρωμα από σουσάμι, αποτελεί μία από τις πιο αναγνωρίσιμες γεύσεις της Καθαράς Δευτέρας. Συνδέεται άμεσα με την έναρξη της νηστείας της Μεγάλης Σαρακοστής και κάθε χρόνο επιστρέφει στο τραπέζι ως σύμβολο της ημέρας. Παραδοσιακά θεωρείται άζυμος άρτος, ψωμί δηλαδή χωρίς προζύμι, αν και πλέον οι περισσότερες εκδοχές παρασκευάζονται με μαγιά. Το όνομά της προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό «λάγανον», μια πλακωτή ζύμη από αλεύρι και νερό που συναντάμε ήδη σε αρχαία κείμενα.

Τι είναι η λαγάνα και γιατί συνδέεται με την Καθαρά Δευτέρα
Η λαγάνα δεν είναι απλώς ένα ακόμη ψωμί. Η παρουσία της στο τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας σηματοδοτεί την έναρξη μιας περιόδου εγκράτειας και αλλαγής διατροφικών συνηθειών. Το επίπεδο σχήμα της, οι χαρακτηριστικές τρύπες που δημιουργούνται με τα δάχτυλα και η γενναιόδωρη ποσότητα σουσαμιού την κάνουν να ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα αρτοσκευάσματα. Παρότι πολλοί τη συνδέουν με την έννοια του άζυμου άρτου.

Η ιστορία της λαγάνας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα
Οι αναφορές στη λαγάνα χάνονται στην αρχαιότητα. Στις «Εκκλησιάζουσες» του Αριστοφάνη συναντάμε τη φράση «λαγάνα πέττετται», ένδειξη ότι το επίπεδο αυτό ψωμί ήταν ήδη γνωστό στους Αθηναίους. Η σύνδεσή της με τη νηστεία αποδίδεται συχνά σε ερμηνείες που τη συσχετίζουν με τον άζυμο άρτο της βιβλικής παράδοσης, χωρίς να υπάρχει μία μοναδική εξήγηση για το πώς καθιερώθηκε στο σαρακοστιανό τραπέζι. Με το πέρασμα των αιώνων η λαγάνα μεταμορφώθηκε από μια απλή πλακωτή ζύμη σε ψωμί με συγκεκριμένη υφή και τεχνική, που κάθε χρόνο οδηγεί τους φούρνους να δουλεύουν ασταμάτητα από τα ξημερώματα της Καθαράς Δευτέρας.

Χρόνια Πολλά καλή σαρακοστή

Σήμερα είναι Τσικνοπέμπτη !

Γιατί όμως Τσικνοπέμπτη και όχι Τσικνοπαρασκευή;

Οι ρίζες και οι γεύσεις ενός παλιού εθίμου.

Γιατί τσικνίζουμε, και μάλιστα τη συγκεκριμένη μέρα; Πού βρίσκονται οι ρίζες του εθίμου, ποια κρεατικά και γλυκά προτιμάει η παράδοση την Τσικνοπέμπτη ή Τσικνοπέφτη;

Είναι εκ παραδόσεως η μέρα της «επίσημης» κραιπάλης, που ο κόσμος το ρίχνει έξω με μπόλικο κρέας με κρασί. Ο λόγος για την Πέμπτη της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου (της επονομαζόμενης Κρεατινής), που ακούει στο άκρως περιγραφικό όνομα Τσικνοπέμπτη ή Τσικνοπέφτη και φέτος τη γιορτάζουμε στις 24 Φεβρουαρίου. Ένα όνομα που τα λέει όλα. Και όντως τη μέρα αυτή, σύμφωνα με το έθιμο, η Ελλάδα τσικνίζει από άκρη σ’ άκρη καθώς το λίπος των κρεατικών στάζει στα πυρωμένα κάρβουνα.
Η προέλευση της Τσικνοπέμπτης
Η ακριβής προέλευση του εθίμου παραμένει ασαφής και χαμένη σε ένα ομιχλώδες, πολύ μακρινό παρελθόν. Τα χαρακτηριστικά της όμως, κρεατοφαγία, τσίκνισμα, οινοποσία κ.λπ., μαρτυρούν συγγένειες με τις βακχικές γιορτές των αρχαίων Ελλήνων αλλά και των Ρωμαίων, και ειδικοί εντοπίζουν τις ρίζες της εκεί. Άλλωστε, τα πολύ βαθιά ριζωμένα έθιμα και συνήθειες της προχριστιανικής εποχής συχνά τροποποιήθηκαν όσο χρειαζόταν και προσαρμόστηκαν στις επόμενες συνθήκες επιβιώνοντας έτσι κατά κάποιον τρόπο και στα χριστιανικά χρόνια. Το πολύ φαγητό και το πολύ ποτό, σήμα κατατεθέν της Τσικνοπέμπτης, θυμίζουν παλαιότερες πρακτικές που σχετίζονταν με την καρποφορία της γης. Ο λαογράφος Δημήτριος Λουκάτος (1908 - 2003) ερμηνεύει το φαγοπότι και το γλέντι της ημέρας ως «ομοιοπαθητικές προσπάθειες για την ευφορία της γης».
Γιατί Τσικνοπέμπτη και όχι …Τσικνοπαρασκευή (να μας βολεύει κιόλας;)
Το για ποιο λόγο επιλέχθηκε το έθιμο του τσικνίσματος να γίνεται Πέμπτη -και συγκεκριμένα την Πέμπτη που είναι 11 ημέρες πριν την Καθαρά Δευτέρα- αυτό φαίνεται να σχετίζεται με μια άλλη ισχυρή θρησκευτική παράδοση, χριστιανική αυτή τη φορά. Καθώς για την ορθόδοξη πίστη οι μέρες Τετάρτη και Παρασκευή είναι πολύ σημαντικές μέρες νηστείας, η Πέμπτη θεωρήθηκε καταλληλότερη μέρα για «οργανωμένη» κρεατοφαγία. Επίσης δεδομένου ότι η τρίτη εβδομάδα είναι αυτή της Τυρινής, που ξεκινάει η σταδιακή αποχή από το κρέας προκειμένου οι πιστοί να προετοιμαστούν για τη μεγάλη νηστεία της Σαρακοστής, η μεσαία βδομάδα της Κρεατινής ήταν η πιο ταιριαστή να …χαρίσει στο έθιμο την Πέμπτη της.
Πρωταγωνιστές, η τσίκνα και το γαλακτομπούρεκο
Από τα πιο συνηθισμένα είδη κρέατος είναι οι χοιρινές παντσέτες, τα λουκάνικα, τα παϊδάκια και γενικά ό,τι …στάζει λίπος για να δημιουργηθεί η απαραίτητη τσίκνα, χωρίς να λείπουν τα σουβλάκια ή ακόμη και οι τηγανιές. Από γλυκίσματα, την τιμητική τους στο παρελθόν είχαν το γαλακτομπούρεκο, οι μπακλαβάδες και οι γλυκές κολοκυθόπιτες. Σε όλη δε τη διάρκεια της Αποκριάς σημαντικό παρών έδιναν και τα γλυκά του τηγανιού, όπως οι λουκουμάδες.
Διάσημα τοπικά έθιμα της Τσικνοπέμπτης
Τα Κορφιάτικα Πετεγολέτσα. Σην παλαιά πόλη της Κέρκυρας αλλά και σε πλατείες των χωριών την Τσικνοπέμπτη γίνονται τα Πετεγολέτσα ή αλλιώς Κουτσομπολιά ή Πέτε Γόλια, ένα έθιμο με άρωμα comedia dell’ arte, που θέλει τις νοικοκυρές να βγαίνουν στα παράθυρα και να κάνουν πως κουτσομπολεύουν.
Η κότα της Κομοτηνής. Τσικνοπέμπτη σύμφωνα με το έθιμο στην Κομητηνή καψαλίζουν την κότα που θα φαγωθεί την επόμενη Κυριακή (της Απόκρεω). Τα αρραβωνιασμένα ζευγάρια ανταλλάσσουν δώρα φαγώσιμα: ο αρραβωνιαστικός στέλνει στην καλή του μια κότα, τον κούρκο, και εκείνη του στέλνει πίσω μια κότα γεμιστή και μπακλαβά, καθώς ως γνωστόν … «ο έρωτας περνάει από το στομάχι».
«Πράσινη» και vegan κριτική
Στις μέρες μας το έθιμο της Τσικνοπέμπτης όπως και αυτό του πασχαλινού οβελία βρίσκεται στο στόχαστρο οργανώσεων και πολιτών, που αντιτίθενται στην κρεατοφαγία και στην καταπάτηση των δικαιωμάτων των ζώων, αλλά και ακτιβιστών κατά της κλιματικής αλλαγής. Παραμένει πάντως ένα έθιμο βαθιά ριζωμένο στην κοινωνία, που έχει επιβιώσει στο πέρασμα του χρόνου.

Πηγή: ethnos.gr

Γιατί όμως Τσικνοπέμπτη και όχι Τσικνοπαρασκευή;

Οι ρίζες και οι γεύσεις ενός παλιού εθίμου.

Γιατί τσικνίζουμε, και μάλιστα τη συγκεκριμένη μέρα; Πού βρίσκονται οι ρίζες του εθίμου, ποια κρεατικά και γλυκά προτιμάει η παράδοση την Τσικνοπέμπτη ή Τσικνοπέφτη;

Είναι εκ παραδόσεως η μέρα της «επίσημης» κραιπάλης, που ο κόσμος το ρίχνει έξω με μπόλικο κρέας με κρασί. Ο λόγος για την Πέμπτη της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου (της επονομαζόμενης Κρεατινής), που ακούει στο άκρως περιγραφικό όνομα Τσικνοπέμπτη ή Τσικνοπέφτη και φέτος τη γιορτάζουμε στις 24 Φεβρουαρίου. Ένα όνομα που τα λέει όλα. Και όντως τη μέρα αυτή, σύμφωνα με το έθιμο, η Ελλάδα τσικνίζει από άκρη σ’ άκρη καθώς το λίπος των κρεατικών στάζει στα πυρωμένα κάρβουνα.
Η προέλευση της Τσικνοπέμπτης

Η ακριβής προέλευση του εθίμου παραμένει ασαφής και χαμένη σε ένα ομιχλώδες, πολύ μακρινό παρελθόν. Τα χαρακτηριστικά της όμως, κρεατοφαγία, τσίκνισμα, οινοποσία κ.λπ., μαρτυρούν συγγένειες με τις βακχικές γιορτές των αρχαίων Ελλήνων αλλά και των Ρωμαίων, και ειδικοί εντοπίζουν τις ρίζες της εκεί. Άλλωστε, τα πολύ βαθιά ριζωμένα έθιμα και συνήθειες της προχριστιανικής εποχής συχνά τροποποιήθηκαν όσο χρειαζόταν και προσαρμόστηκαν στις επόμενες συνθήκες επιβιώνοντας έτσι κατά κάποιον τρόπο και στα χριστιανικά χρόνια. Το πολύ φαγητό και το πολύ ποτό, σήμα κατατεθέν της Τσικνοπέμπτης, θυμίζουν παλαιότερες πρακτικές που σχετίζονταν με την καρποφορία της γης. Ο λαογράφος Δημήτριος Λουκάτος (1908 - 2003) ερμηνεύει το φαγοπότι και το γλέντι της ημέρας ως «ομοιοπαθητικές προσπάθειες για την ευφορία της γης».
Γιατί Τσικνοπέμπτη και όχι …Τσικνοπαρασκευή (να μας βολεύει κιόλας;)
Το για ποιο λόγο επιλέχθηκε το έθιμο του τσικνίσματος να γίνεται Πέμπτη -και συγκεκριμένα την Πέμπτη που είναι 11 ημέρες πριν την Καθαρά Δευτέρα- αυτό φαίνεται να σχετίζεται με μια άλλη ισχυρή θρησκευτική παράδοση, χριστιανική αυτή τη φορά. Καθώς για την ορθόδοξη πίστη οι μέρες Τετάρτη και Παρασκευή είναι πολύ σημαντικές μέρες νηστείας, η Πέμπτη θεωρήθηκε καταλληλότερη μέρα για «οργανωμένη» κρεατοφαγία. Επίσης δεδομένου ότι η τρίτη εβδομάδα είναι αυτή της Τυρινής, που ξεκινάει η σταδιακή αποχή από το κρέας προκειμένου οι πιστοί να προετοιμαστούν για τη μεγάλη νηστεία της Σαρακοστής, η μεσαία βδομάδα της Κρεατινής ήταν η πιο ταιριαστή να …χαρίσει στο έθιμο την Πέμπτη της.
Πρωταγωνιστές, η τσίκνα και το γαλακτομπούρεκο
Από τα πιο συνηθισμένα είδη κρέατος είναι οι χοιρινές παντσέτες, τα λουκάνικα, τα παϊδάκια και γενικά ό,τι …στάζει λίπος για να δημιουργηθεί η απαραίτητη τσίκνα, χωρίς να λείπουν τα σουβλάκια ή ακόμη και οι τηγανιές. Από γλυκίσματα, την τιμητική τους στο παρελθόν είχαν το γαλακτομπούρεκο, οι μπακλαβάδες και οι γλυκές κολοκυθόπιτες. Σε όλη δε τη διάρκεια της Αποκριάς σημαντικό παρών έδιναν και τα γλυκά του τηγανιού, όπως οι λουκουμάδες.
Διάσημα τοπικά έθιμα της Τσικνοπέμπτης
Τα Κορφιάτικα Πετεγολέτσα. Σην παλαιά πόλη της Κέρκυρας αλλά και σε πλατείες των χωριών την Τσικνοπέμπτη γίνονται τα Πετεγολέτσα ή αλλιώς Κουτσομπολιά ή Πέτε Γόλια, ένα έθιμο με άρωμα comedia dell’ arte, που θέλει τις νοικοκυρές να βγαίνουν στα παράθυρα και να κάνουν πως κουτσομπολεύουν.
Η κότα της Κομοτηνής. Τσικνοπέμπτη σύμφωνα με το έθιμο στην Κομητηνή καψαλίζουν την κότα που θα φαγωθεί την επόμενη Κυριακή (της Απόκρεω). Τα αρραβωνιασμένα ζευγάρια ανταλλάσσουν δώρα φαγώσιμα: ο αρραβωνιαστικός στέλνει στην καλή του μια κότα, τον κούρκο, και εκείνη του στέλνει πίσω μια κότα γεμιστή και μπακλαβά, καθώς ως γνωστόν … «ο έρωτας περνάει από το στομάχι».
«Πράσινη» και vegan κριτική
Στις μέρες μας το έθιμο της Τσικνοπέμπτης όπως και αυτό του πασχαλινού οβελία βρίσκεται στο στόχαστρο οργανώσεων και πολιτών, που αντιτίθενται στην κρεατοφαγία και στην καταπάτηση των δικαιωμάτων των ζώων, αλλά και ακτιβιστών κατά της κλιματικής αλλαγής. Παραμένει πάντως ένα έθιμο βαθιά ριζωμένο στην κοινωνία, που έχει επιβιώσει στο πέρασμα του χρόνου.

Πηγή: ethnos.gr

Καθαρά Δευτέρα: Γιατί πετάμε χαρταετό και τρώμε λαγάνα

Την Καθαρά Δευτέρα παραδοσιακά πετάμε χαρταετό, τρώμε λαγάνα, και κάνουμε Κούλουμα. Για ποιους λόγους όμως γίνονται όλα αυτά και τι συμβολίζουν;

Η Καθαρά Δευτέρα, κάθε χρόνο, γιορτάζεται με το πέταγμα του χαρταετού, την λαγάνα και την απουσία κρέατος και γαλακτοκομικών από το τραπέζι.
Πόσοι άνθρωποι όμως γνωρίζουν τι συμβολίζει και από που πηγάζει κάθε παράδοση που συνηθίζεται κατά τη συγκεκριμένη μέρα;
Γιατί ονομάστηκε Καθαρά Δευτέρα
Η Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι, γιατί την συγκεκριμένη μέρα οι ορθόδοξοι χριστιανοί «καθαρίζονται» σωματικά και πνευματικά. Την ημέρα αυτή, αφήνουν πίσω τους όλες τις αμαρτωλές συνήθειες, μαζί με τα αρτύσιμα, δηλαδή τα μη νηστίσιμα φαγητά.
Η νηστεία διαρκεί 40 μέρες, όσες και οι μέρες της νηστείας του Χριστού. Εορτάζεται 48 μέρες πριν την Κυριακή της Ανάστασης του Χριστού, το ορθόδοξο χριστιανικό Πάσχα.
Τι είναι τα Κούλουμα
Τα Κούλουμα είναι ο τρόπος που γιορτάζεται η μέρα αυτή. Συγκεκριμένα, ο κόσμος βγαίνει έξω στην ύπαιθρο και συνήθως πάει στην φύση προκειμένου να πετάξει και τον χαρταετό.
Πολλοί Δήμοι της χώρας, στις εποχές πριν τον κορονοϊό διοργάνωναν εκδηλώσεις με συναυλίες, φαγητό και παραδοσιακούς χορούς.
Η λέξη κούλουμα μπορεί να είναι ευρέως γνωστή, όμως η προέλευσή της δεν είναι ξεκάθαρη. Πολλοί πιστεύουν ότι προέρχεται από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus (κούλουμους) που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος.
Υποστηρικτές αυτής της θεωρίας συνδέουν την αφθονία και το σωρό με το πολύ φαγητό και τον χορό της ημέρας, ενώ με την λέξη επίλογος υποδηλώνεται το τέλος της αποκριάς.
Γιατί τρώμε λαγάνα
Η λαγάνα είναι ένας άζυμος άρτος που συνηθίζεται να τρώγεται την Καθαρά Δευτέρα. Η λαγάνα φτιάχνεται δίχως προζύμι και συμβολίζει το πρόχειρο ψωμί που έτρωγαν οι Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο υπό την αρχηγία του Μωυσή.
Από τότε και έπειτα, επιβαλλόταν από Μωσαϊκό Νόμο για όλες τις ημέρες της εορτής του Πάσχα. Αυτό σταμάτησε μέχρι το τελευταίο Πάσχα, όταν ο Χριστός ευλόγησε τον ένζυμο άρτο.
Γιατί πετάμε χαρταετό
Ο λόγος που πετάμε χαρταετό, κατά την ελληνική παράδοση θυμίζει αρκετά τον λόγο που ισχύει και το κινεζικό έθιμο.
Συμβολίζει το πέταγμα της ψυχής προς τον ουρανό και ουσιαστικά προς τον Θεό. Οι άνθρωποι πιο παλιά πίστευαν ότι όσο πιο ψηλά φτάσει ο χαρταετός, τόσο πιο πιθανό ήταν να ακούσει ο Θεός τις προσευχές τους.
Ο λόγος που το έθιμο αυτό συμβαίνει κατά την Καθαρά Δευτέρα, δεν είναι τυχαίος. Βρίσκεται στο γεγονός ότι πρόκειται για την πρώτη μέρα της Σαρακοστής, κατά την οποία οι χριστιανοί ξεκινούν την σωματική και πνευματική κάθαρση.
Δεν ξέρουμε που και πότε ξεκίνησε η συγκεκριμένη παράδοση, όμως το πιο πιθανό είναι οι Κινέζοι να έκαναν την αρχή. Οι χαρταετοί στην Κίνα έκαναν την εμφάνισή τους πριν από 3.000 χρόνια περίπου.

Ένα έθιμο του χωριού μας, ο "Χάσκαρης" η Χάψας

Χάσκαρης:
(ένα παιχνίδι για το βράδυ της Αποκριάς)

Στην άκρη ενός πλάστη, δένεται μία κλωστή ( έως μισό μέτρο). Στην άκρη της κλωστής τυλίγεται ένα βρασμένο αυγό.
Ο μεγαλύτερος σε ηλικία πιάνει τον πλάστη και τον κατευθύνει στο στόμα ενός μέλους της οικογένειας. Καθένας στον οποίο κατευθύνεται το αυγό προσπαθεί να το «αρπάξει» με το στόμα του. Σε περίπτωση που αποτύχει με την πρώτη προσπάθεια, γίνεται επανάληψη άλλες δύο φορές. Όταν και αν «αρπάξει» τελικά το αυγό, οι γύρω τον επικροτούν με επιφωνήματα. Κρατάει φυσικά και το αυγό.
Με τη σειρά όλα τα μέλη της οικογένειας παίρνουν μέρος στο «χάσκαρη». Με διαφορετικά αυγά, φυσικά.

Τι συμβολίζει:
Με το αυγό «σφραγίζεται» το στόμα για τη νηστεία της Σαρακοστής.
Με το αυγό πάλι θα «ανοίξει» το στόμα, μετά την Ανάσταση.

Πρωτοχρονιά ... το σπάσιμο του ροδιού

Από την αρχαιότητα και το μύθο της Περσεφόνης και του Πλούτωνα, που την απήγαγε και της προσέφερε ρόδι, ο καρπός αυτός συνδέθηκε με τον κύκλο των εποχών, την αναγέννηση της φύσης και έγινε σύμβολο καλοτυχίας, γονιμότητας, αφθονίας και καλής αρχής.
Το «σπάσιμο του ροδιού» την ημέρα της Πρωτοχρονιάς είναι ένα έθιμο γίνεται είτε τα ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς είτε αμέσως μετά τη Θεία Λειτουργία της ίδιας ημέρας.
Συνήθως, ο νοικοκύρης του σπιτιού την Πρωτοχρονιά έχοντας μαζί του ένα ρόδι, παρακολουθεί στην εκκλησία τη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου.
Γυρίζοντας στο σπίτι, χτυπάει το κουδούνι να του ανοίξουν χωρίς να χρησιμοποιήσει το κλειδί του, και μπαίνοντας με το δεξί πόδι, σπάει με δύναμη το ρόδι πίσω από την εξώπορτα λέγοντας: «με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά» ή «όσο βαρύ είναι το ρόδι, τόσο βαρύ να είναι το πορτοφόλι μας, όσο γεμάτο καρπούς είναι το ρόδι, να είναι γεμάτο το σπίτι μας με καλά και όσο κόκκινο είναι το ρόδι, τόσο κόκκινη να είναι και η καρδιά μας».
Οι σκορπισμένοι στο πάτωμα πολυάριθμοι, κόκκινοι σπόροι του ροδιού συμβολίζουν τη δύναμη, την αφθονία, τη γονιμότητα αλλά και την καλή τύχη που θα γεμίσει το σπίτι και αποτελούν ένδειξη καλού ποδαρικού για το ξεκίνημα της καινούργιας χρονιάς.

Σήμερα είναι το...

Άγιο Πάσχα και των Αγίων Λεωνίδη Χαρίσσας Νίκης Γαλήνης Καλλίδας, Αγίας Χιόνας

και εορτάζουν οι...

Γαληνός, Γαλήνη, Νίκη *
Καλλίς, Κάλλι, Καλίς, Κάλι, Καλλίδα, Καλλία, Καλίδα, Καλία
Χιονία, Χιονούλα, Χιονίτσα, Χιονάτη
Αναστάσιος, Τάσος, Αναστάσης, Ανέστης, Αναστασία, Τασούλα *
Αναστασία, Νατάσα, Νατάσσα, Τασία, Σία, Τατία, Τάσα, Τέσα *
Πασχάλης, Πασχαλίνα, Λίνα
Λάμπρος, Λαμπρινή, Λαμπρίνα

Χρόνια Πολλά σε όλους !

Σήμερα είναι και η Διεθνής Ημέρα κατά του Θορύβου
και η Παγκόσμια Ημέρα Φωνής.

Καθαρά Δευτέρα: Γιατί πετάμε χαρταετό και τρώμε λαγάνα

Την Καθαρά Δευτέρα παραδοσιακά πετάμε χαρταετό, τρώμε λαγάνα, και κάνουμε Κούλουμα. Για ποιους λόγους όμως γίνονται όλα αυτά και τι συμβολίζουν;

Η Καθαρά Δευτέρα, κάθε χρόνο, γιορτάζεται με το πέταγμα του χαρταετού, την λαγάνα και την απουσία κρέατος και γαλακτοκομικών από το τραπέζι.
Πόσοι άνθρωποι όμως γνωρίζουν τι συμβολίζει και από που πηγάζει κάθε παράδοση που συνηθίζεται κατά τη συγκεκριμένη μέρα;
Γιατί ονομάστηκε Καθαρά Δευτέρα
Η Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι, γιατί την συγκεκριμένη μέρα οι ορθόδοξοι χριστιανοί «καθαρίζονται» σωματικά και πνευματικά. Την ημέρα αυτή, αφήνουν πίσω τους όλες τις αμαρτωλές συνήθειες, μαζί με τα αρτύσιμα, δηλαδή τα μη νηστίσιμα φαγητά.
Η νηστεία διαρκεί 40 μέρες, όσες και οι μέρες της νηστείας του Χριστού. Εορτάζεται 48 μέρες πριν την Κυριακή της Ανάστασης του Χριστού, το ορθόδοξο χριστιανικό Πάσχα.
Τι είναι τα Κούλουμα
Τα Κούλουμα είναι ο τρόπος που γιορτάζεται η μέρα αυτή. Συγκεκριμένα, ο κόσμος βγαίνει έξω στην ύπαιθρο και συνήθως πάει στην φύση προκειμένου να πετάξει και τον χαρταετό.
Πολλοί Δήμοι της χώρας, στις εποχές πριν τον κορονοϊό διοργάνωναν εκδηλώσεις με συναυλίες, φαγητό και παραδοσιακούς χορούς.
Η λέξη κούλουμα μπορεί να είναι ευρέως γνωστή, όμως η προέλευσή της δεν είναι ξεκάθαρη. Πολλοί πιστεύουν ότι προέρχεται από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus (κούλουμους) που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος.
Υποστηρικτές αυτής της θεωρίας συνδέουν την αφθονία και το σωρό με το πολύ φαγητό και τον χορό της ημέρας, ενώ με την λέξη επίλογος υποδηλώνεται το τέλος της αποκριάς.
Γιατί τρώμε λαγάνα
Η λαγάνα είναι ένας άζυμος άρτος που συνηθίζεται να τρώγεται την Καθαρά Δευτέρα. Η λαγάνα φτιάχνεται δίχως προζύμι και συμβολίζει το πρόχειρο ψωμί που έτρωγαν οι Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο υπό την αρχηγία του Μωυσή.
Από τότε και έπειτα, επιβαλλόταν από Μωσαϊκό Νόμο για όλες τις ημέρες της εορτής του Πάσχα. Αυτό σταμάτησε μέχρι το τελευταίο Πάσχα, όταν ο Χριστός ευλόγησε τον ένζυμο άρτο.
Γιατί πετάμε χαρταετό
Ο λόγος που πετάμε χαρταετό, κατά την ελληνική παράδοση θυμίζει αρκετά τον λόγο που ισχύει και το κινεζικό έθιμο.
Συμβολίζει το πέταγμα της ψυχής προς τον ουρανό και ουσιαστικά προς τον Θεό. Οι άνθρωποι πιο παλιά πίστευαν ότι όσο πιο ψηλά φτάσει ο χαρταετός, τόσο πιο πιθανό ήταν να ακούσει ο Θεός τις προσευχές τους.
Ο λόγος που το έθιμο αυτό συμβαίνει κατά την Καθαρά Δευτέρα, δεν είναι τυχαίος. Βρίσκεται στο γεγονός ότι πρόκειται για την πρώτη μέρα της Σαρακοστής, κατά την οποία οι χριστιανοί ξεκινούν την σωματική και πνευματική κάθαρση.
Δεν ξέρουμε που και πότε ξεκίνησε η συγκεκριμένη παράδοση, όμως το πιο πιθανό είναι οι Κινέζοι να έκαναν την αρχή. Οι χαρταετοί στην Κίνα έκαναν την εμφάνισή τους πριν από 3.000 χρόνια περίπου.

Υπενθύμιση 1 !

Μεθαύριο Καθαρή Δευτέρα, το πέταγμα του Χαρταετού......πρωί, ώρα 11 στον Κρίπουνα (πάνω από τον Αη Θανάση)



φωτό, αρχείου μας !

Ένα έθιμο του χωριού μας, ο "Χάσκαρης" η Χάψας

Χάσκαρης:

(ένα παιχνίδι για το βράδυ της Αποκριάς)

Στην άκρη ενός πλάστη, δένεται μία κλωστή ( έως μισό μέτρο). Στην άκρη της κλωστής τυλίγεται ένα βρασμένο αυγό.
Ο μεγαλύτερος σε ηλικία πιάνει τον πλάστη και τον κατευθύνει στο στόμα ενός μέλους της οικογένειας. Καθένας στον οποίο κατευθύνεται το αυγό προσπαθεί να το «αρπάξει» με το στόμα του. Σε περίπτωση που αποτύχει με την πρώτη προσπάθεια, γίνεται επανάληψη άλλες δύο φορές. Όταν και αν «αρπάξει» τελικά το αυγό, οι γύρω τον επικροτούν με επιφωνήματα. Κρατάει φυσικά και το αυγό.
Με τη σειρά όλα τα μέλη της οικογένειας παίρνουν μέρος στο «χάσκαρη». Με διαφορετικά αυγά, φυσικά.

Τι συμβολίζει:
Με το αυγό «σφραγίζεται» το στόμα για τη νηστεία της Σαρακοστής.
Με το αυγό πάλι θα «ανοίξει» το στόμα, μετά την Ανάσταση.

Έθιμο της Καθαρής Δευτέρας στο χωριό μας !

Σαν σήμερα ( Καθαρή Δευτέρα ), στο χωριό μας είχαμε το έθιμο του "ξαρτήματος" των μπακιριών.

Σε όλα τα σπίτια οι νοικοκυρές έβραζαν σε καζάνια νερό και με αυτό καθάριζαν, όλα τα μπακίρια (τηγάνια, καζάνια, ταψιά, κατσαρόλες, σαγάνια κλπ, από χαλκό), από την αρτύσιμη χρήση των προηγούμενων ημερών, ώστε να είναι πεντακάθαρα και εξαγνισμένα ! για την χρήση στην σαρακοστή.

Ο "Χάσκαρης" !

Χάσκα η Χάψα !

Χάσκαρης:
Ένα παιχνίδι για το βράδυ της Αποκριάς, που παιζόταν και στο χωριό μας !

Στην άκρη ενός πλάστη, δένεται μία κλωστή ( έως μισό μέτρο). Στην άκρη της κλωστής τυλίγεται ένα βρασμένο αυγό.
Ο μεγαλύτερος σε ηλικία πιάνει τον πλάστη και τον κατευθύνει στο στόμα ενός μέλους της οικογένειας. Καθένας στον οποίο κατευθύνεται το αυγό προσπαθεί να το «αρπάξει» με το στόμα του. Σε περίπτωση που αποτύχει με την πρώτη προσπάθεια, γίνεται επανάληψη άλλες δύο φορές. Όταν και αν «αρπάξει» τελικά το αυγό, οι γύρω τον επικροτούν με επιφωνήματα. Κρατάει φυσικά και το αυγό.
Με τη σειρά όλα τα μέλη της οικογένειας παίρνουν μέρος στο «χάσκαρη». Με διαφορετικά αυγά, φυσικά.

Τι συμβολίζει:
Με το αυγό «σφραγίζεται» το στόμα για τη νηστεία της Σαρακοστής.
Με το αυγό πάλι θα «ανοίξει» το στόμα, μετά την Ανάσταση.

Πρωτοχρονιά ... το σπάσιμο του ροδιού

Από την αρχαιότητα και το μύθο της Περσεφόνης και του Πλούτωνα, που την απήγαγε και της προσέφερε ρόδι, ο καρπός αυτός συνδέθηκε με τον κύκλο των εποχών, την αναγέννηση της φύσης και έγινε σύμβολο καλοτυχίας, γονιμότητας , αφθονίας και καλής αρχής.

Το «σπάσιμο του ροδιού» την ημέρα της Πρωτοχρονιάς είναι ένα έθιμο γίνεται είτε τα ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς είτε αμέσως μετά τη Θεία Λειτουργία της ίδιας ημέρας.
Συνήθως, ο νοικοκύρης του σπιτιού την Πρωτοχρονιά έχοντας μαζί του ένα ρόδι, παρακολουθεί στην εκκλησία τη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου.
Γυρίζοντας στο σπίτι, χτυπάει το κουδούνι να του ανοίξουν χωρίς να χρησιμοποιήσει το κλειδί του, και μπαίνοντας με το δεξί πόδι, σπάει με δύναμη το ρόδι πίσω από την εξώπορτα λέγοντας: «με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά» ή «όσο βαρύ είναι το ρόδι, τόσο βαρύ να είναι το πορτοφόλι μας, όσο γεμάτο καρπούς είναι το ρόδι, να είναι γεμάτο το σπίτι μας με καλά και όσο κόκκινο είναι το ρόδι, τόσο κόκκινη να είναι και η καρδιά μας».
Οι σκορπισμένοι στο πάτωμα πολυάριθμοι, κόκκινοι σπόροι του ροδιού συμβολίζουν τη δύναμη, την αφθονία, τη γονιμότητα αλλά και την καλή τύχη που θα γεμίσει το σπίτι και αποτελούν ένδειξη καλού ποδαρικού για το ξεκίνημα της καινούργιας χρονιάς.

Πρωτοχρονιά ... το σπάσιμο του ροδιού

Από την αρχαιότητα και το μύθο της Περσεφόνης και του Πλούτωνα, που την απήγαγε και της προσέφερε ρόδι, ο καρπός αυτός συνδέθηκε με τον κύκλο των εποχών, την αναγέννηση της φύσης και έγινε σύμβολο καλοτυχίας, γονιμότητας , αφθονίας και καλής αρχής.
Το «σπάσιμο του ροδιού» την ημέρα της Πρωτοχρονιάς είναι ένα έθιμο γίνεται είτε τα ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς είτε αμέσως μετά τη Θεία Λειτουργία της ίδιας ημέρας.
Συνήθως, ο νοικοκύρης του σπιτιού την Πρωτοχρονιά έχοντας μαζί του ένα ρόδι, παρακολουθεί στην εκκλησία τη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου. 

Γυρίζοντας στο σπίτι, χτυπάει το κουδούνι να του ανοίξουν χωρίς να χρησιμοποιήσει το κλειδί του, και μπαίνοντας με το δεξί πόδι, σπάει με δύναμη το ρόδι πίσω από την εξώπορτα λέγοντας: «με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά» ή «όσο βαρύ είναι το ρόδι, τόσο βαρύ να είναι το πορτοφόλι μας, όσο γεμάτο καρπούς είναι το ρόδι, να είναι γεμάτο το σπίτι μας με καλά και όσο κόκκινο είναι το ρόδι, τόσο κόκκινη να είναι και η καρδιά μας». 

Οι σκορπισμένοι στο πάτωμα πολυάριθμοι, κόκκινοι σπόροι του ροδιού συμβολίζουν τη δύναμη, την αφθονία, τη γονιμότητα αλλά και την καλή τύχη που θα γεμίσει το σπίτι και αποτελούν ένδειξη καλού ποδαρικού για το ξεκίνημα της καινούργιας χρονιάς.

Και οι λαλαγγίτες έτοιμες

Ένα από τα πιο σημαντικά έθιμα του χωριού μας, ήταν τα σπάργανα του Χριστού, η αλλιώς (τοπικά) Λαλαγγίτες !
Το γλυκό....Χριστουγεννιάτικο έθιμο, του χωριού μας !

Τα σπάργανα δεν είναι άλλο από νηστίσιμη ζύμη, ψημένη σε ζεστή πλάκα στην φωτιά στο τζάκι (η όπου αλλού), μελωμένη με ζαχαρόνερο και πασπαλισμένη με καρύδια και κανέλα, ένα
νοστιμότατο τοπικό γλύκισμα για όλη την οικογένεια που τις έφτιαχναν και τις φτιάχνουν !την παραμονή  

των Χριστουγέννων.






και του χρόνου !

Ο "Χάσκαρης" !

Χάσκαρης: 

Ένα παιχνίδι για το βράδυ της Αποκριάς, που παιζόταν και στο χωριό μας !

Στην άκρη ενός πλάστη, δένεται μία κλωστή ( έως μισό μέτρο). Στην άκρη της κλωστής τυλίγεται ένα βρασμένο αυγό.
Ο μεγαλύτερος σε ηλικία πιάνει τον πλάστη και τον κατευθύνει στο στόμα ενός μέλους της οικογένειας. Καθένας στον οποίο κατευθύνεται το αυγό προσπαθεί να το «αρπάξει» με το στόμα του. Σε περίπτωση που αποτύχει με την πρώτη προσπάθεια, γίνεται επανάληψη άλλες δύο φορές. Όταν και αν «αρπάξει» τελικά το αυγό, οι γύρω τον επικροτούν με επιφωνήματα. Κρατάει φυσικά και το αυγό.
Με τη σειρά όλα τα μέλη της οικογένειας παίρνουν μέρος στο «χάσκαρη». Με διαφορετικά αυγά, φυσικά.

Τι συμβολίζει:
Με το αυγό «σφραγίζεται» το στόμα για τη νηστεία της Σαρακοστής.
Με το αυγό πάλι θα «ανοίξει» το στόμα, μετά την Ανάσταση.

Ένα έθιμο του χωριού μας, ο "Χάσκαρης"

Χάσκαρης:
(ένα παιχνίδι για το βράδυ της Αποκριάς)

Στην άκρη ενός πλάστη, δένεται μία κλωστή ( έως μισό μέτρο). Στην άκρη της κλωστής τυλίγεται ένα βρασμένο αυγό.
Ο μεγαλύτερος σε ηλικία πιάνει τον πλάστη και τον κατευθύνει στο στόμα ενός μέλους της οικογένειας. Καθένας στον οποίο κατευθύνεται το αυγό προσπαθεί να το «αρπάξει» με το στόμα του. Σε περίπτωση που αποτύχει με την πρώτη προσπάθεια, γίνεται επανάληψη άλλες δύο φορές. Όταν και αν «αρπάξει» τελικά το αυγό, οι γύρω τον επικροτούν με επιφωνήματα. Κρατάει φυσικά και το αυγό.
Με τη σειρά όλα τα μέλη της οικογένειας παίρνουν μέρος στο «χάσκαρη». Με διαφορετικά αυγά, φυσικά.

Τι συμβολίζει: 

Με το αυγό «σφραγίζεται» το στόμα για τη νηστεία της Σαρακοστής.
Με το αυγό πάλι θα «ανοίξει» το στόμα, μετά την Ανάσταση.

Απόκριες το....τότε, στο χωριό μας !

Έτσι...για να μη ξεχνάμε !

ο Παύλος Ντόκος στην πλατεία του χωριού μας "πουλάει" χαρτοπόλεμο και σερπαντίνες !

Στο ρολόι του χωριού μας, από αριστερά, Πόπη Στούπη, Ευτέρπη Βάκαλου και Κωσταντούλα Κοτρότσιου

Στον Άγιο Γρηγόριο το 1954, μεταξύ άλλων και οι...Μαρία Κώστα, Ευτέρπη Βάκαλου, Βασιλική Κουτρούμπα, Ρίτα Γεωργίου, Κωσταντούλα Κοτρότσιου, Νινή Χαϊδάκη, Ελένη Μουλά, Βαρβάρα Τσιάβου, Ειρήνη Κοτρότσιου, Παναγούλα Αδαμαντιάδη, Βούλα Χαϊδάκη και δίπλα στην Μαρία Κώστα είναι η Τσιβούλα Τζέγκα (Τώνη).

Καλό Μήνα !

Μάρτης...Μάρτης μίλησε και είπε πως θα αργήσει έχει ακόμα δυο βροχές και μία να χιονίσει. Ένα δεντράκι τ’ άκουσε και πήγε να λυγίσει του είπα να’ χει υπομονή, το φόβο να νικήσει.

Στο χωριό μας, όπως εξάλλου σε όλη την Ήπειρο, έχουμε το "μαρτίτσι"!

Το μαρτίτσι είναι....αυτό που βάζαμε στον καρπό του χεριού σαν βραχιολάκι, ένα άσπρο και ένα κόκκινο νήμα ....για να μην μας πιάσει ο Μάρτης και μαυρίσουμε !

Το φοράγαμε μέχρι να εμφανιστούν τα πρώτα χελιδόνια. Τότε βγάζαμε το "μαρτίτσι" και το αφήναμε σε κλαδιά για να τον πάρουν τα πουλιά και να το χρησιμοποιήσουν στην κατασκευή της φωλιάς τους.

Καλό μήνα με Υγεία !

Καλό Μήνα !

Μάρτης, Μάρτης μίλησε και είπε πως θα αργήσει έχει ακόμα δυο βροχές και μία να χιονίσει. Ένα δεντράκι τ’ άκουσε και πήγε να λυγίσει του είπα να’ χει υπομονή, το φόβο να νικήσει.

Στο χωριό μας, όπως εξάλλου σε όλη την Ήπειρο, έχουμε το "μαρτίτσι"!

Το μαρτίτσι είναι....αυτό που βάζαμε στον καρπό του χεριού σαν βραχιολάκι, ένα άσπρο και ένα κόκκινο νήμα ....για να μην μας πιάσει ο Μάρτης και μαυρίσουμε !

Το φοράγαμε μέχρι να εμφανιστούν τα πρώτα χελιδόνια. Τότε βγάζαμε το "μαρτίτσι" και το αφήναμε σε κλαδιά για να τον πάρουν τα πουλιά και να το χρησιμοποιήσουν στην κατασκευή της φωλιάς τους.

Καλό μήνα με Υγεία !