Λαγάνα: Η ιστορία, το έθιμο για την Καθαρά Δευτέρα

Η λαγάνα, το επίπεδο ψωμί με την ελάχιστη ψίχα, την τραγανή κόρα και το χαρακτηριστικό άρωμα από σουσάμι, αποτελεί μία από τις πιο αναγνωρίσιμες γεύσεις της Καθαράς Δευτέρας. Συνδέεται άμεσα με την έναρξη της νηστείας της Μεγάλης Σαρακοστής και κάθε χρόνο επιστρέφει στο τραπέζι ως σύμβολο της ημέρας. Παραδοσιακά θεωρείται άζυμος άρτος, ψωμί δηλαδή χωρίς προζύμι, αν και πλέον οι περισσότερες εκδοχές παρασκευάζονται με μαγιά. Το όνομά της προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό «λάγανον», μια πλακωτή ζύμη από αλεύρι και νερό που συναντάμε ήδη σε αρχαία κείμενα.

Τι είναι η λαγάνα και γιατί συνδέεται με την Καθαρά Δευτέρα
Η λαγάνα δεν είναι απλώς ένα ακόμη ψωμί. Η παρουσία της στο τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας σηματοδοτεί την έναρξη μιας περιόδου εγκράτειας και αλλαγής διατροφικών συνηθειών. Το επίπεδο σχήμα της, οι χαρακτηριστικές τρύπες που δημιουργούνται με τα δάχτυλα και η γενναιόδωρη ποσότητα σουσαμιού την κάνουν να ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα αρτοσκευάσματα. Παρότι πολλοί τη συνδέουν με την έννοια του άζυμου άρτου.

Η ιστορία της λαγάνας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα
Οι αναφορές στη λαγάνα χάνονται στην αρχαιότητα. Στις «Εκκλησιάζουσες» του Αριστοφάνη συναντάμε τη φράση «λαγάνα πέττετται», ένδειξη ότι το επίπεδο αυτό ψωμί ήταν ήδη γνωστό στους Αθηναίους. Η σύνδεσή της με τη νηστεία αποδίδεται συχνά σε ερμηνείες που τη συσχετίζουν με τον άζυμο άρτο της βιβλικής παράδοσης, χωρίς να υπάρχει μία μοναδική εξήγηση για το πώς καθιερώθηκε στο σαρακοστιανό τραπέζι. Με το πέρασμα των αιώνων η λαγάνα μεταμορφώθηκε από μια απλή πλακωτή ζύμη σε ψωμί με συγκεκριμένη υφή και τεχνική, που κάθε χρόνο οδηγεί τους φούρνους να δουλεύουν ασταμάτητα από τα ξημερώματα της Καθαράς Δευτέρας.

Χρόνια Πολλά καλή σαρακοστή

Έθιμο της Καθαρής Δευτέρας στο χωριό μας !

Σαν σήμερα ( Καθαρή Δευτέρα ), στο χωριό μας είχαμε το έθιμο του "ξαρτήματος" των μπακιριών.

Σε όλα τα σπίτια οι νοικοκυρές έβραζαν σε καζάνια νερό και με αυτό καθάριζαν, όλα τα μπακίρια (τηγάνια, καζάνια, ταψιά, κατσαρόλες, σαγάνια κλπ, από χαλκό), από την αρτύσιμη χρήση των προηγούμενων ημερών, ώστε να είναι πεντακάθαρα και εξαγνισμένα ! για την χρήση στην σαρακοστή.

Σαν σήμερα...

23 Φεβρουαρίου

το 532
Θεμελιώνεται ο ναός της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη, έργο των αρχιτεκτόνων Ανθεμίου και Ισιδώρου.

το 1455
Ο εφευρέτης της τυπογραφίας, Ιωάννης Γουτεμβέργιος, τυπώνει το πρώτο βιβλίο, τη Βίβλο.

το 1917
Ξεσπά στην Αγία Πετρούπολη η Φεβρουαριανή Επανάσταση, που θα οδηγήσει στις 2 Μαρτίουτου 1917 στην πτώση του Τσάρου και τον τερματισμό της χιλιόχρονης βασιλείας στη Ρωσία.

το 1943
Οι Γερμανοί κατακτητές ανακοινώνουν την πολιτική επιστράτευση των Ελλήνων, προκειμένου να τους χρησιμοποιήσουν σε καταναγκαστικά έργα.

το 1957
Πέθανε η Μαρίκα Νίνου, ρεμπέτισσα. (Γεν. 1/1/1918)

το 1965
Πέθανε ο Σταν Λόρελ, καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Άρθουρ Στάνλεϊ Τζέφερσον, άγγλος κωμικός. («Χοντρός και Λιγνός») (Γεν. 16/6/1890)

το 1966
1.500 τηλεοπτικοί δέκτες λαμβάνουν το πρώτο κανονικό πρόγραμμα του ΕΙΡ, της σημερινής ΕΡΤ. Πρώτη εκφωνήτρια, η Ελένη Κυπραίου.

το 1969
Πέθανε η Μαντουμπάλα, διάσημη Ινδή ηθοποιός, που πρωταγωνίστησε σε πολλές κλασσικές ταινίες του Μπόλιγουντ. Το ομώνυμο τραγούδι του Στέλιου Καζαντζιδη είναι εμπνευσμένο απ' αυτή. (Γεν. 14/2/1933)

το 2012
Άγνωστοι ανατινάζουν το αρτοποιείο του διαιτητή Πέτρου Κωνσταντινέα στην Καλαμάτα. Το κατάστημα του διαιτητή και νυν βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος γλιτώνει στην κυριολεξία από θαύμα, καταστρέφεται ολοσχερώς, ενώ ζημιές προκαλούνται και στα διπλανά καταστήματα και σε αυτοκίνητα που είναι σταθμευμένα κοντά.

Σήμερα είναι η ...

Καθαρή Δευτέρα και του Αγίου Πολυκάρπου Ιερομάρτυρος, Οσίου Πολυχρονίου

κα γιορτάζουν οι...

Πολύκαρπος, Πολυκάρπης, Πολυκαρπία, Πολυκάρπη, Πολυκαρπίτσα, Πολυκαρπούλα
Πολυχρόνης, Πολυχρόνιος, Χρόνης, Πολυχρονία, Πολυχρονούλα *

Χρόνια Πολλά σε όλους !

Υπενθύμιση 2

Αύριο Καθαρή Δευτέρα, το πέταγμα του Χαρταετού......

πρωί, ώρα 11 στον Κρίπουνα (πάνω από τον Αη Θανάση)






φωτό, αρχείου μας !

Υπενθύμιση !

Αύριο Καθαρή Δευτέρα, το κάψιμο του Καρνάβαλου......ώρα 6 το απόγευμα !


φωτό, αρχείου μας !

Σαν σήμερα...

22 Φεβρουαρίου

το 1630
Ο ινδιάνος Κουαντεκίνα γνωρίζει στους Βρετανούς αποίκους το ποπ-κορν.

το 1848
Ξεσπά η λεγόμενη «Φεβρουαριανή Επανάσταση» στη Γαλλία, που θα οδηγήσει στην κατάργηση της βασιλείας και στην εγκαθίδρυση της Β' Γαλλικής Δημοκρατίας.

το 1917
Ξεσπούν απεργιακές κινητοποιήσεις στη Ρωσία, που θα οδηγήσουν στη λεγόμενη Φεβρουαριανή Επανάσταση και στο τέλος της κυριαρχίας των Τσάρων, με την καθαίρεση του Νικολάου Β'.

το 1922
Γεννήθηκε ο Λάκης Σάντας, Έλληνας ήρωας της Αντίστασης. (Θαν. 30/4/2011)

το 1928
Γεννήθηκε ο Γρηγόριος Αυξεντίου, κύπριος αγωνιστής της ΕΟΚΑ, που κάηκε ζωντανός στο κρησφύγετό του από τον αγγλικό στρατό κατοχής. (Θαν. 3/3/1957)

το 1973
Πέθανε η Κατίνα Παξινού, Ελληνίδα ηθοποιός, με διεθνή καριέρα. (Γεν. 17/12/1900)

το 1992
Πέθανε ο Μάρκος Βαφειάδης, αρχηγός του ΕΛΑΣ κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου και βουλευτής του ΠΑΣΟΚ κατά τη μεταπολίτευση. (Γεν. 28/1/1906)

το 1993
H «Ορχήστρα των Χρωμάτων» υπό τη διεύθυνση του ιδρυτή της Μάνου Χατζιδάκι δίνει συναυλία διαμαρτυρίας κατά του Νεοναζισμού με έργα Βάιλ, Λιστ και Μπάρτοκ στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Το πρόγραμμα της συναυλίας περιέχει ένα κείμενο - μανιφέστο του μεγάλου έλληνα συνθέτη κατά του νεοναζισμού, με τίτλο «Σκέψεις και παρατηρήσεις για το αναζωογονημένο φαινόμενο του νεοναζισμού».

το 1996
Το ελληνικό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου θεωρείται το 15ο καλύτερο του κόσμου, με δείκτη δυσκολίας 552, σύμφωνα με την αξιολόγηση της Διεθνούς Ομοσπονδίας της Ιστορίας και των Στατιστικών του Παγκοσμίου Ποδοσφαίρου (IFFHS) που κατέταξε όλα τα πρωταθλήματα του πλανήτη βάσει της αντικειμενικής δυναμικότητας του κάθε συλλόγου. Στην πρώτη θέση, με συντελεστή δυσκολίας 1352.5, βρίσκεται το Campionato.

το 2009
Για δεύτερη φορά μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια, οι κακοποιοί Βασίλης Παλαιοκώστας και Αλκέτ Ριζάι δραπετεύουν από τις Φυλακές Κορυδαλλού με ελικόπτερο.

Σήμερα είναι...

της Τυροφάγου και του Οσίου Θαλασσίου

και γιορτάζουν οι...

Θαλάσσιος, Θαλάσσης, Θάλασσα, Θαλασσινή, Θαλασσιά, Θαλασσία

Χρόνια Πολλά σε όλους !

Σήμερα είναι και η Παγκόσμια Ημέρα Σκέψης

Αποκριάτικες εκδηλώσεις στο χωριό μας το...τότε

Αποκριάτικος χορός στο καφενείο την δεκαετία το 1950!

Διακρίνονται μεταξύ άλλων...Ηλίας Παπαδόπουλος, Μανώλης Στούπης, Παύλος Πόλιος και Κώστας Σέκκας

Προετοιμασία για το κάψιμο του καρνάβαλου την Καθαρή Δευτέρα ...

Ένα από τα έθιμα του χωριού μας (πάνω από 100 χρόνια !) είναι το κάψιμο του καρνάβαλου την Καθαρή Δευτέρα, γιατί όμως το κάνουμε αυτό;

Με το άναμμα της φωτιάς και το κάψιμο του Καρνάβαλου ξορκίζονται τα πνεύματα και θεωρείται ότι καίγονται τα πάθη, το μίσος, η κακία και η εχθρότητα ανάμεσα στους ανθρώπους.
Το άναμμα της φωτιάς κατά την περίοδο της αποκριάς, όπως υποστηρίζει η Λαογραφία, στηρίζεται στη μαγική δύναμη της φωτιάς κι έχει σχέση με τη μετάβαση από τη χειμωνιάτικη στην ανοιξιάτικη περίοδο.

Η φωτιά, όπως πίστευαν παλιά, έδιωχνε τα κακά πνεύματα και γινόταν έτσι ένα είδος κάθαρσης ενόψει της νέας παραγωγικής περιόδου, γιατί οι αποκριές συμπίπτουν με το τέλος του Χειμώνα και την αρχή της Άνοιξης, όπου η φύση αναζωογονείται και ανασταίνεται. Ακόμα και το πήδημα της φωτιάς από τους συγκεντρωμένους είχε συμβολικό χαρακτήρα. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι όλα τα κακά και δυσάρεστα, καθώς καίγονται, από τη φωτιά, εξαφανίζονται και δίνουν τη θέση τους σε άλλα ευχάριστα γεγονότα.

Ραντεβού μεθαύριο Καθαρή Δευτέρα στο χωριό μας στις 6 το απόγευμα.

Ευτυχώς από ότι λέει, ο καιρός θα είναι αρκετά καλός !

Διοργάνωση : Πολιτιστικός Σύλλογος Δελβινακίου, Τοπικό Συμβούλιο, Αντιδήμαρχος Δελβινακίου κ. Νικόλαος Γαλίτσης